Tours 
Ongehoorzaamheid begint volgens de Tsjechische kunstenaar en filmmaker Vladimír Turner (1986) met verbeelding. In Urban Disobedience Toolkit verandert hij Praag in een proeftuin voor creatief verzet en publieke interventie. De film, die te zien is op het Blind Walls Film Fest, is zowel een documentaire als een oproep tot actie.
Vladimír Turner beschouwt het einde van de jaren 2000 als het keerpunt in zijn praktijk, toen hij kunst als meer dan decoratie begon te zien. Rond die tijd maakte hij deel uit van Ztohoven, een Tsjechisch politiek kunstcollectief dat plotseling internationale aandacht trok nadat ze de live-uitzending van de Tsjechische openbare televisie hadden gehackt. Tijdens een kalm ochtendweerbericht verscheen er een nucleaire explosie in het Tsjechische landschap. Wat volgde was allesbehalve kalm. Er kwamen meerdere rechtszaken en de politie en geheime diensten hielden de groep nauwlettend in de gaten. Tegelijkertijd wonnen ze een belangrijke kunstprijs en werden ze overspoeld door internationale media. “We waren totaal niet voorbereid op dit soort aandacht,” vertelt Vladimír. Hij herinnert zich dat hij rebels was, instinctief politiek, maar nog niet goed kon verwoorden waar hij voor stond.
Kort daarna verliet Vladimír Europa om door Zuid-Amerika te reizen. In Argentinië maakte hij kennis met armoede, scherpe klassenverschillen en massale demonstraties waarbij honderdduizenden mensen betrokken waren. Die ervaring veranderde zijn kijk op kunst volledig. Kunst, besefte hij, moest een bijdrage leveren aan de samenleving. Dat idee loopt als een rode draad door alles wat hij vandaag de dag doet en vormt de ruggengraat van zijn documentaire Urban Disobedience Toolkit. Deze film toont kunstenaars en activisten die het gegentrificeerde Praag terugwinnen door middel van creatieve en anarchistische interventies, waarbij ze zich afvragen voor wie de stad nu eigenlijk is.
Actief burgerschap
Vladimír maakt geen onderscheid tussen zijn verschillende rollen. “Ik realiseerde me dat ik geen scheiding kan maken tussen Vladimír Turner de filmmaker, de beeldend kunstenaar en de activist,” zegt hij. “Dus ik probeer al deze taken te combineren tot één ding, dat ik actief burgerschap noem.” Voor hem gaat actief burgerschap niet over lid worden van een politieke partij, maar over dagelijkse beslissingen. De manier waarop je je door de stad verplaatst, waar je je boodschappen doet, wat voor gesprekken je ’s avonds in een bar voert. “Voor degenen die tijd, educatie en ruimte hebben om kritisch na te denken, is betrokkenheid geen optie. Het is noodzakelijk,” zegt hij.
Volgens Vladimír is alle kunst in de openbare ruimte politiek. Graffiti, muurschilderingen en sculpturen bepalen hoe de publieke ruimte wordt gebruikt. Hij romantiseert illegaliteit niet, maar ziet het ook niet als een moreel probleem. “Ik maak geen onderscheid tussen legaal en illegaal,”zegt hij. “Maar ik maak wel onderscheid tussen wat goed is voor mensen en wat niet.” Wetten zijn altijd al overtreden om de samenleving vooruit te helpen. Na verloop van tijd verdwijnt echter de adrenaline van het illegale. “Als je de stad, haar camera’s en haar ritmes kent, wordt interventie bijna routine,” heeft hij ervaren.
Zijn connectie met de openbare ruimte begon al vroeg. Als tiener hield hij zich bezig met graffiti, straatkunst, skateboarden en freestyle BMX. Later volgden de filmacademie, de kunstacademie en de kraakbeweging in Tsjechië. Wat de straat hem heeft geleerd, zegt hij, is iets dat geen enkele instelling kan bieden: echt contact met echte mensen, vuil, adrenaline en risico. “Je zit niet opgesloten in the white cube,” zegt hij. “De verbinding met de echte wereld is de straat, niet de kunstwereld.”
Ongehoorzaamheid
Urban Disobedience Toolkit is bewust opgezet als een handleiding. Het is niet alleen een film, maar ook een boek, een workshop en een gemeenschapsproject. Vladimír is duidelijk over zijn bedoeling. “Het is bedoeld voor jonge mensen die de straat op moeten gaan om in opstand te komen,” zegt hij. Dat kan veel dingen betekenen: creatief vandalisme, publieke interventies, spandoeken, performances. Ongehoorzaamheid is volgens hem essentieel. Tijdens het geven van workshops op scholen kiest hij zijn woorden zorgvuldig. Hij moedigt illegale acties niet openlijk aan, maar de boodschap zit tussen de regels.
Op de vraag wat hij hoopt dat het publiek van het Blind Walls Film Fest uit zijn documentaire zal leren, heeft Vladimír het niet over technieken of tactieken. Hij heeft het over verbeeldingskracht. Je een toekomst voorstellen die niet wordt beheerst door eindeloze economische groei. Nadenken over nieuwe regels, nieuwe vormen van samenleven. “All power to imagination,” zegt hij. Voor hem is het het meest essentiële gereedschap dat we hebben.
Geschreven door Anne van Bree